مهاجرپذیر یا مهاجرستیز: دو روی سکه سیاست‌های مهاجرتی اتحادیه اروپا

مقامات شش کشور غرب بالکان (آلبانی، بوسنی و هرزگووین، کوزوو، مونته‌نگرو، مقدونیه و صربستان)، فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و شماری از مقامات اتحادیه اروپا روز پنجشنبه به منظور اتخاذ یک رویکرد واحد برای غلبه بر بحران مهاجرت گرد هم آمدند.

این کنفرانس روز پنج شنبه با یک دقیقه سکوت برای ادای احترام به قربانیان قاچاق انسان و مهاجرانی که در مسیر کشورهای اروپایی جان خود را از دست دادند، آغاز شد.

بحران مهاجرت و سیل عظیم پناهجویانی که خواهان ورود به اتحادیه اروپا هستند، کشورهای اروپایی را با چالش خاصی در عرصه سیاست‌های داخلی و خارجی مواجه ساخته است. در حالی که اعضای اتحادیه اروپا خواهان پیشبرد سیاستی واحد در قبال مهاجران و پناهجویان هستند، اما در عمل سیاست‌های متفاوتی در این زمینه اتخاذ کرده‌اند.

براساس آمار سازمان ملل، از ابتدای امسال 160 هزار مهاجر به سواحل یونان رسیده‌اند.

این پناهجویان که گسترش جنگ و ناامنی در خاورمیانه و شمال آفریقا آن‌ها را وادار به ترک خانه و کاشانه خود کرده است، تلاش دارند با عبور از کشورهای حوزۀ بالکان خود را به اتحادیه اروپا برسانند.

از یک سو برخی از اعضای اتحادیه از جمله انگلیس طرح‌هایی برای کاهش ورود مهاجران به اجرا گذاشته‌اند؛ در نقطه مقابل اما کشورهایی مانند آلمان و سوئد با افزایش تعداد پذیرش پناهجویان سعی کرده‌اند روند ورود آن‌ها را به کشورهای خود تسهیل کنند.

از جمله وعده های دیوید کامرون نخست وزیر انگلیس که در ماه مه برای دومین بار نخست وزیر انگلیس شد، کاهش سقف پذیرش مهاجر بود. این سیاست انتقادات سایر اعضای اتحادیه را برانگیخت.  در راستای این سیاست دولت محافظه کار در پی تشدید مقررات اعطای روادید و اجرای تدابیر سخت گیرانه برای سنگ‌اندازی در مسیر مهاجرت از کشورهای اتحادیه اروپا به انگلیس است. این در حالی است که آلمان پیش‌بینی کرده است که این کشور احتمالاً در سال جاری پذیرای 800 هزار مهاجر خارجی خواهد بود که این رقم 3 برابر بیشتر از سال 2014 میلادی است. همچنین آلمان با پيشگام شدن در حل بحران مهاجرت، مرزهاي خود را به روي آوارگان سوري گشوده است.

سوئد هم علی رغم قدرت گرفتن و افزایش محبوبیت حزب راست افراطی «دموکرات‌های سوئدی» که گرایش‌های مهاجر ستیزانه دارد، پس از آلمان به عنوان دومین مقصد مهاجرت در اروپا  محسوب می شود. سوئد در حدود 9.593 میلیون نفر جمعیت دارد و در سال ۲۰۱۴ در حدود 81 هزار و 300 نفر درخواست پناهندگی در این کشور را داده‌اند.

حل و فصل معضلات مربوط به شکاف و انزوای مهاجران در جامعۀ سوئد اکنون به یکی از دغدغه‌های اصلی این کشور بدل شده است. سازمان‌ها و نهادهای دولتی، خصوصی و غیر دولتی در سال‌های گذشته هریک به نوبۀ خود سعی کرده‌اند با اجرای طرح‌های مختلف نسبت به کاستن از عمق این شکاف اقدام کنند.

از جملۀ این برنامه‌ها در سوئد می‌توان به جشنواره فرهنگی استکهلم، طرح خانه‌های فرهنگ در مناطق حاشیه شهرها، مرکز غیرانتفاعی «لیواستیکت» و میهمانی‌های غیر رسمی شام اشاره کرد.

فسیتوال فرهنگی استکهلم یکی از این برنامه‌هاست که هر ساله در ماه آگوست به مدت یک هفته برگزار می‌شود. هدف از این رویداد اجتماعی و فرهنگی تحکیم و همگون‌سازی جامعه برای دسترسی همگانی به فعالیت‌های فرهنگی و هنری است. در طول این جشنواره حدود 600 برنامۀ مختلف فرهنگی با موضوعات و کیفیت متنوع به صورت رایگان در نقاط مختلف استکهلم اجرا می‌شود. حتی هنرمندان و مشاهیر هنری و فرهنگی از نقاط مختلف جهان دعوت می شوند تا در استکهلم برنامه اجرا کنند.

«کلاس کارلسون» مدیر جشنواره استکهلم می‌گوید «از جمله اهداف اصلی این جشنواره قابل دسترس بودن آن برای کلیه ساکنان شهر از جمله حاشیه نشینان و اقلیت های نژادی است. برای همین منظور،  اتوبوس‌های شهری بصورت رایگان ساکنان حاشیۀ شهر را به مرکز شهر منتقل می کنند، تا در برنامه‌های مختلف حضور یابند.»

سال گذشته بیش از 750 هزار نفر از این جشنواره بازدید کردند و امسال این رقم به 850.000 هزار نفر رسید.

دولت سوئد در سال‌های گذشته تلاش کرده با تزریق میلیون‌ها دلار و پرداخت یارانه، سطح زندگی در 15 شهرک حاشیه‌ای کشور را که از انزوا رنج می‌برند، ارتقاء دهد.

دولت تلاش کرده با ایجاد مراکز فرهنگی، برگزاری دوره‌های آموزش زبان، جشنواره‌ها و برنامه‌های مشابه در وضعیت شمار زیادی از مهاجران در این مناطق که اغلب دارای نرخ بالای بیکاری و جنایت است و ساکنان آن متکی به کمک‌های دولتی هستند، تحولی ایجاد کنند. از جمله تجربه‌های این کشور در این رابطه می‌توان به خانه‌های فرهنگ «تنستا» و «آلبی» در حاشیۀ استکهلم اشاره کرد.

موسسه غیرانتفاعی آموزشی و مرکز طراحی و دوخت لباس «لیو استیکت» تاکنون موفق به کسب جوایز ارزنده در اتحادیه اروپا و سوئد شده است.

در این مرکز که در «تنستا» واقع شده است، زنان مهاجر از سراسر جهان مشغول به کار هستند. در اینجا از یک سیستم آموزشی کاربردی برای فراگیری زبان سوئدی با هدف شکستن موانع پیوستن و ایفای نقش در جامعه استفاده می‌شود. زنان حین سواد آموزی، کار با پارچه و طراحی روی پارچه را فرا می‌گیرند. پناهجویان آنچه را که فرا می‌گیرند به تصویر می‌کشند که این تصویرگری‌های خلاقانه مبنای خلق طرح‌های جدید روی پارچه و تولید لباس‌های فاخر و زیبا است.  

اغلب طرح‌های تولید شده دارای موضوعات مربوط به مهاجرت و رنج و درد و خاطرات تلخ و شیرین و تبعات مهاجرت به یک کشور غریب است.

«ابا آکرمن» مبتکر برگزاری میهمانی‌های غیر رسمی شام در استکهلم است. وی دو سال است طرحی را به اجرا گذاشته است که تلاش دارد مهاجران کشورهای مختلف را با مردم بومی سوئد از طریق برگزاری نشست‌های هفتگی شام به یکدیگر نزدیک کند.

هر هفته تعدادی از مهاجران ساکن سوئد با شهروندان سوئدی سر میز شام کنار هم جمع می شوند. معمولاً یک خانواده سوئدی میزبانی شام را بر عهده می‌گیرد. این ابتکار شاید در ایران به خاطر وسعت طبع و میهمان نوازی ایرانیان عادی به نظر برسد، اما در جامعه حسابگر و سرد یک کشور اروپایی مانند سوئد خود یک عمل خاص محسوب می شود.

این ابتکار خانم آکرمن در ابتدا با استقبال زیادی مواجه نشد اما بعد از حضور در چندین برنامه تلویزونی در شبکه های سوئد و معرفی طرح، وی اکنون به چهره ای شناخته بدل شده و با سیل درخواست ها برای حضور در مراسم شام مواجه است. به گفته وی «در بیشتر موارد این سبک مواجهه موفقیت‌آمیز بوده است. وی امیدوار است این پروژه گام کوچکی در راستای حل بخشی از معضلات مربوط شکاف میان طبقه مهاجران و جامعه سوئد باشد.»

اگرچه در برخی کشورهای اروپایی برخی نهادها در مواجهه با سیل مهاجرت‌ها به اجرای برنامه‌هایی فرهنگی و اجتماعی می‌پردازند اما پناه‌جویان عموماً در اروپا با شرایط بسیار سخت، تبعیض و بی مهری مواجه هستند. با اینکه کشورهای عضو اتحادیه اروپا هریک از منظر متفاوتی به سیاست مشترک مهاجرتی اتحادیه می‌نگرند، اما موضوعی که در این میان نباید از نظر دور داشت، لزوم توجه به ریشه بحران‌هایی است که برخی کشورهای اروپایی از جمله فرانسه و انگلیس خود به آن دامن زده و موجب شده هزاران نفر با ترک خانه و کاشانه خود، سفری مخاطره آمیز را به جان خریده و آینده‌ای مبهم را در کشوری دیگر جستجو کنند. 

نویسنده: سید محمد هاشمی

Press TV’s website can also be accessed at the following alternate addresses:

www.presstv.co.uk